Burada bundan böyle kendini esas adaması gerekenler hayatta kalmış olanlardır. Bu bitmemiş görevi, bu cesur insanların bu kadar ilerlettiği noktadan alıp daha ileriye taşımalıyız. Biz hayatta kalanlar, işte bu görevi sırtlanıp, burada hayatını vermiş olanların fedakârlığından aldığımız kuvvetle daha çok ilerlemek zorundayız ki bu insanların bir hiç uğruna ölmediğini ispatlayalım. Tanrı’nın şahitliğindeki bu ülkenin yeni bir özgürlük doğuşu yaşamasını sağlayalım ve halkın, halk tarafından halk için yönetimi olduğu bu devlet yeryüzünden silinmesin (Martı, t.y.).
Bu paragraf, ABD’nin 16. Başkanı Abraham Lincoln’un Gettysburg Konuşması’ndan alınmıştır. Bu, aslında Amerika ile özdeşleşen Amerikan Rüyasının temellerinin atıldığı bir konuşmadır. Lincoln’un, “… halkın, halk tarafından, halk için yönetiminin yeryüzünden silinmeyeceğini burada ilan ediyoruz.” sözleriyle hafızalara kazınan bu konuşması, başta insan hakları olmak üzere özgürlük, eşitlik ve demokratik yönetim anlayışının güçlenmesinde önemli bir dönüm noktası olmuştur.
Abraham Lincoln Kimdir?
Abraham Lincoln’un hikâyesi, 12 Şubat 1809’da Kentucky’de, tek odalı ağaç kulübede başlar. O zamanlar Amerika’nın sınır bölgeleri sayılan bu topraklarda hayat, tam anlamıyla bir mücadeledir. Babası Thomas okuma yazma bilmeyen bir çiftçi, annesi Nancy Hanks ise ev hanımıdır.
Onun resmî okul eğitimi, toplamda bir yılı bile bulmaz. Sınır bölgelerinde düzenli bir okul sistemi yoktur ve çocuklar genellikle ailelerine yardım etmek zorundadır. Ancak bu durum, onun öğrenme arzusunu asla köreltmez. Tam tersine, eline geçen her kitabı, özellikle de İncil’i, Ezop Masalları’nı ve Shakespeare’i şömine ışığında okur.
Çocukluğu ve ilk gençliği, ağır çiftlik işleriyle geçer. Çok iyi odun yardığı için The Rail Splitter (kariyeryol.com, 2025) (Odun Yarıcı) lakabı da bu dönemden kalmadır. O yıllarda önce Indiana’ya, ardından da Illinois’e taşınırlar. Bu göçler ve sınır hayatının zorlukları, ona dayanıklılığı, pratik zekâyı ve insan fıtratını yakından tanımayı öğretir. Hayatını kazanabilmek için düz tekneyle Mississippi Nehri üzerinde New Orleans’a kadar yük taşır. Bu dönemde bir köle pazarına tanıklık eder. Zincirlenmiş insanların, ailelerinden koparılan çocukların ve insanların bir eşya gibi satılmaları onu derinden sarsar. İşte bu manzarayı gördüğünde yanındakilere şu sözleri söyler: “Eğer bir gün bu meseleye karşı bir şey yapma fırsatım olursa, bunu mutlaka yapacağım.” (Foner, 2012, s. 215-217).
Lincoln’un kendini yetiştirme çabası sadece gündelik işlerle sınırlı kalmaz. Hukukçu olmaya karar verdiğinde yine en büyük yardımcısı kitaplar olur. O dönemde hukuk fakülteleri yaygın değildir ve birçok kişi gibi o da usta-çırak ilişkisiyle; ödünç aldığı hukuk kitaplarını okuyarak, davaları takip ederek ve pratik yaparak kendini geliştirir. Bu süreç, ona analitik düşünme yeteneği, mantık yürütme becerisi, etkili konuşma sanatı kazandırır. Usanmak bilmeyen bu azmi sayesinde hiçbir resmî eğitim almadan Illinois barosuna kabul edilir.
Ancak hayat tabii ki her zaman tekdüze gitmez. Bazen sarp yokuşlarla, bazen de trajik olaylarla insanı sınar. Mesela; henüz dokuz yaşındayken annesini kaybeder. Yıllar sonra annesiyle ilgili bir dostuna şöyle der: “Ben ne isem ya da ne olmayı umut ediyorsam, bunu meleğim olan anneme borçluyum.” (Donald, 1995, s. 15.). Daha sonra çok sevdiği ablası Sarah da vefat eder. Bu acılar, onun empati duygusunu ve başkalarının acılarına karşı duyarlılığını geliştirir.
Beyaz Saray’a Uzanan Yol
Lincoln, bir hukukçu olarak Illinois’de kısa sürede tanınır. Dürüstlüğü, kıvrak zekâsı ve etkileyici hitabetiyle hem meslektaşlarının hem de halkın saygısını kazanır. Özellikle jüri önünde yaptığı savunmalar ve anlattığı fıkralar dikkat çeker. Gezici bir avukat olarak at sırtında kasabaları dolaşır, farklı türden davalara bakar. Bu gayretleri sayesinde (Honest Abe) Dürüst Abe lakabıyla anılmakla kalmaz, insanlar onun adalet ve samimiyetine güvenir. Bu durum onun siyasete ilgi duymasına da vesile olur ki ilk olarak Whig Partisi saflarından Illinois Eyalet Meclisine seçilir. Burada dört dönem eyaletin kalkınması için değişik projeler yürütür. Bu çalışmaları sırasında muhatap olduğu mağdur kitleler, onun siyasi görüşlerini belirlemekle kalmaz; ayrıca kölelik konusundaki duyarlılığını da artırır. Ancak kölelik, Amerikan toplumunun derinlerinde yatan bir yaradır ve dolayısıyla bu konuda çok temkinli hareket eder.
Lincoln, bundan sonra 1847-1849 yıllarında ABD Temsilciler Meclisinde görev yapar. Bu dönemde, Meksika-Amerika Savaşı’na -gereksiz ve adaletsiz olduğu gerekçesiyle- karşı çıkar. Ancak bu duruşu, kendi seçmenlerince kabul görmediği için tekrar aday gösterilmez. Bundan sonra avukatlık mesleğine geri döner. Bu yüzden ilk başlarda hayal kırıklığı yaşasa da sonradan bunun daha yükseğe sıçrayabilme adına bir fırsat olduğunu anlamakta gecikmez.
Lincoln-Douglas Münazaraları
Tarihler 1854 yılını gösterirken, Kansas-Nebraska Yasası kabul edilir. Bu yasa, yeni kurulacak eyaletlerde köleliğin serbest olup olmayacağına, yerel halkın karar vermesini öngörmektedir. Dolayısıyla Lincoln, bu yasaya şiddetle karşı çıkar. O dönem, yeni kurulan Cumhuriyetçi Parti, kölelik karşıtlığını savunduğu için Lincoln, buradan siyasete güçlü bir şekilde yeniden geri döner ve kölelik sorununu Amerikan siyasetinin merkezine taşır.
O günlerde yaşanan bu kriz, ülkeyi ikiye böler. Bir yanda insan özgürlüğünü savunanlar, diğer yanda köleliğin sürdürülmesini isteyenler vardır. 1858’de Lincoln-Douglas Münazaraları olarak tarihe geçen tartışmalarda, kölelik meselesi enine boyuna masaya yatırılır. Bu münazaralarda Lincoln, (1953) bir ev kendi içinde bölünmüşse ayakta duramaz tezini savunur. Ayrıca bu mesele yalnızca bir siyasi tercih değil, insanlık onurunu ilgilendiren ahlaki bir sorundur. Bu nedenle Lincoln, kölelik kurumuna ilişkin düşüncesini çok net bir şekilde şöyle ifade eder: “Eğer kölelik yanlış değilse, dünyada yanlış olan hiçbir şey yoktur.” (Foner, 2012, s. 215). Zira ona göre Amerika’nın Bağımsızlık Bildirgesi, bütün insanların eşit yaratıldığını ilan etmiştir ve bu ilke yalnızca beyazlar için değil, bütün insanlık için söylenmiş evrensel bir özgürlük beyannamesidir.
Lincoln, bu konuşmalardan sonra her ne kadar senatörlüğü kazanamasa da gösterdiği etkileyici performans ve ahlaki duruşuyla ülke genelinde büyük yankı uyandırır; kendisine Cumhuriyetçi Parti’nin potansiyel başkan adayı gözüyle bakılır. 1860 yılında yapılan seçimlerde de ABD’nin 16. başkanı seçilir. Ancak bu zafer, ülkeyi büyük bir krizin eşiğine getirir. Zira köleliğin kaldırılmasından endişe duyan güney eyaletleri, birbiri ardına Birlik’ten ayrılmakla kalmaz, ayrıca Amerika Konfedere Devletlerini kurarlar. Bunun neticesi olarak Lincoln, daha göreve başlamadan parçalanmanın eşiğindeki bir ulusun lideri olma bahtsızlığını yaşar. Dolayısıyla önündeki en büyük engel, ne pahasına olursa olsun bölünmüşlüğü ortadan kaldırarak birliği sağlamaktır.
Lincoln, bu düşüncesini henüz hayata geçiremeden Konfedere güçleri Nisan 1861’de Fort Sumter’a saldırır. Bu saldırıyla Amerikan İç Savaşı artık resmen başlamış olur. Bu hem Lincoln için hem de ülke tarihi açısından çok stratejik bir durumdur. Savaş boyunca Lincoln, bir yandan askerî stratejileri yönetirken, diğer yandan da kamuoyunu Birlik’in devamı yönünde ikna etmeye çalışır. Savaşın ilk yıllarında Birlik orduları pek başarılı olamasa da Lincoln, azminden ve Birlik’i koruma hedefinden asla vazgeçmez. Liderliği, sabrı ve stratejik dehasıyla savaşın seyrini değiştirir. Savaşın en önemli dönüm noktalarından biri, Lincoln’un 1 Ocak 1863’te yayımladığı Özgürlük Bildirgesi (Emancipation Proclamation) olur. Bu beyannameyle, isyan hâlindeki Konfedere eyaletlerde bulunan tüm kölelerin özgür olduğu ilan edilir. Dürüst Abe’nin yayımladığı bu bildirge, savaşa yeni bir anlam katar ve başta her ne kadar Birlik’i korumak için yola çıkmışsa da savaş ilerledikçe köleliğin tamamen ortadan kaldırılması yönünde kamuoyunu ikna eder. Nihayet 1865’te Anayasa’nın 13. Ek Maddesi ile köleliğin ülke genelinde yasaklandığını duyurur.
Gettysburg Konuşması ve Ölümü
Lincoln, sadece bir lider değil, aynı zamanda olağanüstü bir hatiptir. 9 Kasım 1863’te yaptığı Gettysburg Konuşması, Lincoln’un halkı sakinleştirmesi ve savaşa karşı birlik olma konusunda Amerikan tarihinin en önemli konuşmalarından biridir. Yazının başında verdiğimiz, onun kısa ama etkili konuşması, daha sonra demokrasinin ve özgürlüğün evrensel bir tanımı hâline gelir. 1865’teki Yemin Töreni Konuşması’nda ise savaşın yaralarını sarmak, kimseye karşı kin beslemeden, herkes için hayırda (battlefields.org, t.y.) birleşmiş bir ulus vizyonunu ortaya koyar.
Dört yıl süren Amerikan İç Savaşı süresince, Lincoln ve ailesi çok zor zamanlar geçirir. Barıştan sadece birkaç gün sonra hem stres atmak hem de hayatın normale döndüğünü göstermek için Lincoln, ailesiyle birlikte Washington’daki Ford Tiyatrosuna gider. Çok ilginçtir ki bir gün önce rüyasında kendisinin öldürüldüğünü görür. Sabah bu rüyayı eşi ve yakınlarına hatta kabine üyelerine anlattığında herkes bunu onun daha uzun ömür süreceği şeklinde yorumlar. Belki de bu yüzden olsa gerek, o gün en yakın korumasına istirahat etmesini söyler.
Ancak ne yazık ki gördüğü rüya gerçek olur ve tarih, 14 Nisan 1865’i gösterirken Konfederasyon sempatizanı John Wilkes Booth tarafından başından silahla vurularak öldürülür. Merhametli, adaletli, dürüst, özgürlüğe ve insan onuruna kıymet veren Abraham Lincoln, maalesef ülkenin birlik ve beraberliği uğrunda canhıraş gayret etmesine rağmen ‘birleşmiş ve barış’ içindeki ulusu göremeden hayata veda eder.
Kaynaklar
battlefields.org (t.y.). Abraham Lincoln. battlefields.org, https://www.battlefields.org/learn/biographies/abraham-lincoln
Donald, D. H. (1995). Lincoln. Simon & Schuster.
Foner, E. (2012). Abraham Lincoln ve Köleliğin Sonu. İletişim Yayınları.
kariyeryol.com (2025, Mayıs 29). Abraham Lincoln ve Dünyayı Değiştiren Liderliği!. kariyeryol.com, https://kariyeryol.com/abraham-lincoln-hayati/
Lincoln, A. (1953) House Divided Speech. Springfield, Illinois, 16 Haziran 1858. (Roy P. Basler ed.), in: The Collected Works of Abraham Lincoln, (Cilt 2), Rutgers University Press.
Martı, C. C. (t.y.). Köleliği Kaldıran ABD Başkanı Abraham Lincoln Hakkında Bilmeniz Gerekenler. listelist.com, https://listelist.com/abraham-lincoln-kimdir-suikasti/#google_vignette
Pakdemir, K. (2023, Kasım 1). Bir Rüya, Bir Devlet, Üç Roman. kardeskalemler.com, https://www.kardeskalemler.com/yazi/bir-ruya-bir-devlet-uc-roman-6549f52d591ca